~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
.................Σελίδες για την ζωή, το έργο, την αλληλογραφία του συγγραφέα και ταξιδευτή της ζωής, της εφημερίδας "Αρκαδικό Βήμα // Επιμέλεια Σελίδας: Πάνος Αϊβαλής"......
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Μεάφραση // Translate

Πέμπτη, 7 Δεκεμβρίου 2017

«Ποιος είναι ο σκοπός μας; Να ναυαγήσουμε!» – 18 αποφθέγματα του Νίκου Καζαντζάκη

Όλα από την Ασκητική του

Κείμενο:
Άρης Δημοκίδης


Η συγγραφή της Ασκητικής ξεκίνησε το 1922, όμως τελικά πρωτοεκδόθηκε το 1927, από το αθηναϊκό περιοδικό Αναγέννηση. Στο έργο υπήρξαν διάφορες αναθεωρήσεις έως και το 1945, όπου εμφανίζεται ολοκληρωμένο. Πλέον, κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Καζαντζάκη. Το βιβλίο αυτό θεωρείται ως ένα από τα δημοφιλέστερα του Έλληνα συγγραφέα, με πολλές μεταφράσεις και στο εξωτερικό.

   18 αποφθέγματα από την Ασκητική   

Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβούμαι τίποτα, λυτρώθηκα από το νου κι από την καρδιά, ανέβηκα πιο πάνω, είμαι λεύτερος.
Δε ζυγιάζω, δε μετρώ, δε βολεύομαι! Ακολουθώ το βαθύ μου χτυποκάρδι.
Δεν πολεμούμε τα σκοτεινά μας πάθη με νηφάλια, αναιμικιά, ουδέτερη, πάνω από τα πάθη αρετή. Παρά με άλλα σφοδρότερα πάθη.
Ένα καράβι είναι το σώμα μας και πλέει απάνω σε βαθιογάλαζα νερά. Ποιος είναι ο σκοπός μας; Να ναυαγήσουμε!
Έχεις ευθύνη. Δεν κυβερνάς πια μονάχα τη μικρή ασήμαντη ύπαρξή σου. Είσαι μια ζαριά όπου για μια στιγμή παίζεται η μοίρα του σογιού σου.
Ζούμε μόνοι, πεθαίνουμε μόνοι, το ενδιάμεσο φωτεινό σημείο το λέμε ζωή.
Η ανώτατη αρετή δεν είναι νά’ σαι ελεύτερος, παρά να μάχεσαι για ελευτερία.
Η καρδιά σμίγει ό,τι ο νους χωρίζει, ξεπερνάει την παλαίστρα της ανάγκης και μετουσιώνει το πάλεμα σε αγάπη.
Μην καταδέχεσαι να ρωτάς: «Θα νικήσουμε; Θα νικηθούμε;» Πολέμα!
Ν’ αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω.
Να πεθαίνεις κάθε μέρα. Να γεννιέσαι κάθε μέρα. Ν’ αρνιέσαι ό,τι έχεις κάθε μέρα.
Να ‘σαι ανήσυχος, αφχαρίστητος, απροσάρμοστος πάντα. Όταν μια συνήθεια καταντήσει βολική, να τη συντρίβεις. Η μεγαλύτερη αμαρτία είναι η ευχαρίστηση.
Νίκησε το στερνό, τον πιο μεγάλο πειρασμό, την ελπίδα. Τούτο είναι το τρίτο χρέος.
Πειθαρχία, να η ανώτατη αρετή.
Ποτέ μην αναγνωρίσεις τα σύνορα του ανθρώπου! Να σπας τα σύνορα! Ν’αρνιέσαι ό,τι θωρούν τα μάτια σου. Να πεθαίνεις και να λες: Θάνατος δεν υπάρχει!
Σα να ‘ναι όλη η ζωή ετούτη τ’ ορατό αιώνιο κυνήγι ενός αόρατου Γαμπρού, που κυνηγάει από κορμί σε κορμί την αιωνιότητα, την αδάμαστη Νύφη.
Τι θα πει ευτυχία; Να ζεις όλες τις δυστυχίες.
Τι θα πει φως; Να κοιτάς με αθόλωτο μάτι όλα τα σκοτάδια. 

*Πώς γράφτηκε η Ασκητική:
Ο συγγραφέας άρχισε το 1922 τη συγγραφή της Ασκητικής στη Βιέννη, και την ολοκλήρωσε στις αρχές του 1923 στο Βερολίνο.Η πρώτη έκδοση
Στις 9 Αυγούστου του 1922, ο Νίκος Καζαντζάκης, γράφει γράμμα, στην πρώτη σύζυγό του, Γαλάτεια, για το πόσο βιάζεται να τυπώσει ό,τι είχε γράψει, ώστε να αφιερωθεί σε κάτι καινούριο που μόλις είχε συλλάβει: «Βιάζομαι να τυπώσω ό,τι έχω γράψει ως τώρα για να μπορώ να δοθώ όλος σε ένα νέο έργο, καθαρά θεολογικό μου. Έχω ήδη διαγράψει το σκελετό του και θα’ ναι πολύ δύσκολο».
Μεταξύ 4 Δεκεμβρίου 1922 και 20 Ιανουαρίου 1923, ο συγγραφέας, στέλνει ένα νέο γράμμα στη Γαλάτεια: «Άρχισα τώρα ένα καινούργιο βιβλίο. Ασκητική. Μα όταν αφήνω την πέννα, θλίψη, δε χωρώ σε όλα τούτα τα αλφαβητικά στοιχεία που αραδιάζω». Και συνεχίζει: «Γράφω τώρα την Ασκητική, ένα βιβλίο mytique, όπου διαγράφω τη μέθοδο ν’ ανέβει η ψυχή από κύκλο σε κύκλο ωσότου φτάσει στην ανώτατη Επαφή. Είναι πέντε κύκλοι: Εγώ, ανθρωπότητα, Γης, Σύμπαντο, Θεός. Πώς ν’ ανέβουμε όλα τούτα τα σκαλοπάτια κι όταν φτάσομε στο ανώτατο να ζήσομε όλους τους προηγούμενους κύκλους. Το γράφω επίτηδες χωρίς ποίηση, με στεγνή, επιταχτική φόρμα».
Εξώφυλλο νεότερης έκδοσης (2015), από τις Εκδόσεις Καζαντζάκη

Αφού έγινε η πρώτη ολοκλήρωση της Ασκητικής, ο Καζαντζάκης έψαχνε για μία πενταετία εκδοτική για το σύγγραμμά του. Παρόλα αυτά, ο Καζαντζάκης, αν και ήξερε πως το κείμενο δεν είναι ολοκληρωμένο, ήθελε οπωσδήποτε, έστω κι έτσι, να το δει τυπωμένο. Ο συγγραφέας συνήθιζε τις μελλοντικές διορθώσεις. Πριν, λοιπόν, γίνει η πρώτη έκδοση του κειμένου, ο Καζαντζάκης έστειλε γράμμα στον Παντελή Πρεβελάκη, την 1η Αυγούστου 1927, αναφέροντάς του το πόσο αδημονεί να δει τυπωμένο το έργο του: «Ειδικά για την Ασκητική, που αγαπώ εξαιρετικά, λέω τούτο: Ας τυπωθεί τώρα στην Αναγέννηση, ας τη δω πρώτα σε μια κακή έκδοση, και τότε κάνω μερικές διορθώσεις που χρειάζουνται -μερικά πράματα επαναλαβαίνουνται συχνά, η διάταξη έχει έλειψες κ.λ.π… Και τότε την εκδίδομαι, όπως τη θέμε, δηλαδή, όπως λέτε».


Έτσι το έργο κυκλοφόρησε στο περιοδικό "Αναγέννηση το Φθινόπωρο του 1927, του Δημήτρη Γλυνού. Ο πρωτότυπος τίτλος ήταν «Salvatores Dei», με τον υπότιτλο «Ασκητική». Μετά από αυτή την έκδοση ο Καζαντζάκης συνέχισε τις διορθώσεις, μέχρι που τον Δεκέμβριο του 1945 εξεδόθη η τελική μορφή της Ασκητικής του, με την προσθήκη νέου κεφαλαίου: «Η Σιγή».

______________

Τετάρτη, 29 Νοεμβρίου 2017

Με αφορμή την ταινία “Καζαντζάκης” ο σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής

συζητάει με τον Γιώργο Noir Παπαϊωσήφ


Εμείς οι Έλληνες, τους τελευταίους καιρούς, δυστυχώς, διαβάζουμε τον εαυτό μας μέσω των Ευρωπαίων και αυτό δεν κάνει καθόλου καλό στον ψυχισμό μας.



Υπάρχουν κάποιοι σκηνοθέτες που κατάφεραν να σπάσουν το κέφυλος που περικλείει το στενό, εγχώριο κύκλωμα της κινηματογραφικής παραγωγής και των τοπικών σινεφίλ, ώστε το έργο τους να χυθεί σαν υδράγυρος πέρα των ελλαδικών συνόρων. Εκτός της προσωπική τους επιβράβευσης από τις διάφορες «συγκλήτους» επί των τεχνών της αλλοδαπής, η φήμη τους άναψε ακόμα ένα λαμπρό φως πάνω από το ταλαιπωρημένο σώμα αυτής χώρας, ώστε να τονωθούν τα καλούδια της, ακόμα και η ύπαρξη της. Όταν οι άνθρωποι της Τέχνης εξάγουν τον γόνιμο, πνευματικό πολιτισμό μας, συμφωνείς ή δεν συμφωνείς με την κατασκευή του προϊόντος, το σίγουρο είναι, ότι τα σπλάχνα αυτής της γης είναι ακόμα ζωντανά, πάλλονται δημιουργικά και έχουν μύριες ιστορίες να αφηγηθούν. Άλλωστε η κριτική στο έργο ενός καλλιτέχνη, άνευ εμπάθειας και φθόνου, είναι πάντα εποικοδομητική για τον ίδιο τον καλλιτέχνη. Ένας από αυτούς τους ελάχιστους Έλληνες, που διαφημίζουν θετικά την πατρίδα μας είναι και ο σκηνοθέτης κινηματογραφικών ταινιών, Γιάννης Σμαραγδής.

Ο Γιάννης Σμαραγδής είναι ο ελληνικός κινηματογράφος, κι αυτό δεν μπορεί να το αμφισβητήσει, ούτε να το ακυρώσει ο οποιοσδήποτε, όπως ήταν ο Θόδωρος Αγγελόπουλος, ο Μιχάλης Κακογιάνης, όπως είναι σήμερα ο Δημήτρης Αθανίτης, ο Γιώργος Λάνθιμος, ο Πάνος Κούτρας, ο Γιάννης Οικονομίδης, η Ελίνα Ψύκου, ο Σύλλας Τζουμέρκας, όλοι τους μέλη ενός ενεργού πληρώματος στο κατάστρωμα του πλοίου που ταξιδεύει στις ανοιχτές άγριες θάλασσες της τέχνης με εκατοντάδες αβαρίες, τραύματα και ονομάζεται ελληνικό σινεμά. Σκηνοθέτης «παλαιάς κοπής», όπως λέμε ο Γιάννης Σμαραγδής, η σαρανταπεντάχρονη διαδρομή στην 7η Τέχνη το μαρτυράει περίτρανα. Οι δουλειές του αποτυπώνονται σε όλα τα κινηματογραφικά είδη και μεγέθη, ενώ οι περισσότερες ταινίες του είναι προσανατολισμένες σε βιογραφίες σπουδαίων Ελλήνων, που άφησαν έντονο το δικό τους «ζεστό», μέχρι σήμερα, χνάρι στην θυμέλη του πνευματικού ναού της ανθρωπότητας.

Γεννημένος στο Ηράκλειο της Κρήτης, σπούδασε σκηνοθεσία στην Ελλάδα και το Παρίσι. Έχει διδάξει Μ.Μ.Ε. στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και σενάριο και σκηνοθεσία σε σχολές κινηματογράφου. Ως συγγραφέας έχει εκδώσει τα βιβλία «Γεωγραφία του μη ορατού» το 1995, «Καβάφης – Λογοτεχνική Μορφή του Σεναρίου Καβάφης» το 1996 και το διήγημα «Η Ελαφίνα της Πλατείας Χαλανδρίου το 2006». Οι ταινίες του, ξεκινούν το 1972 από την μικρού μήκους «Δυο Τρία Πράγματα», η οποία βραβεύτηκε στην Ελλάδα και διακρίθηκε στο Φεστιβάλ του Μόντρεαλ στον Καναδά. Συνέχισε το 1975 με το καταπληκτικό, δυνατό, ασπρόμαυρο φιλμ «Κελί Μηδέν» με πρωταγωνιστές τον Κώστα Καζάκο, την Σοφία Σεϊρλή, τον Βαγγέλη Καζάν. Μια ταινία γροθιά για τα μη λεγόμενα και τα έκτροπα της χούντας των Συνταγματαρχών, σε παραγωγή ενός σπουδαίου ανθρώπου-οραματιστή, του Γιώργου Παπαλιού. Δύσκολες εποχές, τότε, και ο 28χρονος σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής φανερώνει ταλέντο. Στο ίδιο ύφος, οκτώ χρόνια μετά, παρουσιάζει «Το τραγούδι της Επιστροφής» και η ελληνική τηλεόραση της δεκαετίας του ογδόντα προβάλλει τις εξαιρετικές σειρές σε σκηνοθεσία του Γιάννη Σμαραγδή: «Χατζημανουήλ», «Σιγά η Πατρίδα Κοιμάται», «Χαίρε Τάσο Καρατάσο». Για να φτάσουμε το 1996 στον «Καβάφη». Την ταινία που απογείωσε τον σκηνοθέτη πέρα των ελληνικών τειχών, αφού για ένδεκα χρόνια παιζόταν σε κινηματογραφικές αίθουσες στο Παρίσι. Ακολούθησε ο πολυβραβευμένος σε διεθνές επίπεδο «El Greco» και «Ο Θεός Αγαπάει το Χαβάρι».
Συναντηθήκαμε με τον σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή στην δημοσιογραφική προβολή της καινούργιας του ταινίας «Καζαντζάκης». Ήταν μια καλή ευκαιρία να μιλήσουμε για το νέο του δημιούργημα, που αναφέρεται στον μεγάλο Κρητικό λογοτέχνη, αλλά και για τις αφορμές που δόθηκαν στον βραβευμένο σκηνοθέτη για να ασχοληθεί με αυτή την «έντονη» προσωπικότητα των γραμμάτων, που μετά τον Όμηρο άπλωσε το ελληνικό πνεύμα στα πέρατα της Γης.

«Ταξίδια και όνειρα», όπως περιγράφει ο Νίκος Καζαντζάκης ήταν τα πνευματικά του οχήματα στη ζωή. Τα δικά σας κύριε Σμαραγδή ποια είναι;
Τα δικά μου όνειρα είναι όσο ζω και αναπνέω να κάνω ταινίες… Μάλιστα προσωπογραφίες (για άλλους, αγιογραφίες), δηλαδή να βάζω σε κίνηση τα μεγάλα πρόσωπα του τόπου μας που εξυψώνουν και ενεργοποιούν τον μέσα ανώτερο εαυτό μας.
Να υποθέσουμε, πως ήταν προσωπικό σας στοίχημα η μεταφορά του μεγάλου Έλληνα λογοτέχνη στην μεγάλη οθόνη, καθότι το σπίτι του Νίκου Καζαντζάκη είναι πλησίον του δικού σας στο Ηράκλειο της Κρήτης. Είναι ο δεύτερος Έλληνας, και μάλιστα Κρητικός, μετά τον Δομίνικο Θεοτοκόπουλο – El Greco – που απλώνει ατόφιο το ελληνικό φως στα πέρατα του κόσμου, κι εσείς του δίνεται κινηματογραφική υπόσταση. Είναι συμπτωματικό, που ασχοληθήκατε πρώτα με τον «στρατηγό», τον «παππού», τον ΚΡΗΣ, όπως αποκαλεί ο Καζαντζάκης τον Γκρέκο και μετά να ασχοληθείτε με τον «απολογητή»;
Μοιάζει σαν να είναι μοίρα. Άλλωστε ο «παππούς Δομίνικος» ο «στρατηγός» προϋπήρξε του Καζαντζάκη και έτσι ο Καζαντζάκης έκανε την αναφορά του στον Γκρέκο. Και έτσι ήρθε η σειρά μου να κάνω τη δικιά μου αναφορά στον Καζαντζάκη, έχοντας κάνει βεβαίως ταινία τον Ελ Γκρέκο.
Ποια είναι η ευθύνη σας απέναντι στο κοινό, δημιουργώντας ταινίες επικεντρωμένες σε ανθρώπινες μορφές που το έργο τους, όχι οι ίδιοι οι άνθρωποι, άφησαν ανεξίτηλα σημάδια στον οικουμενικό πολιτισμό;
Η ευθύνη μου απέναντι στο κοινό είναι να κάνω ταινίες που μέσα από αυτές τις ιδιαίτερες προσωπικότητες, οι θεατές να βρουν τους προσωπικούς τους δρόμους για να επικοινωνήσουν με τα ανώτερα στοιχεία της ψυχής τους. Αυτός άλλωστε είναι ο λόγος που κάνω ταινίες με θετικό πρόσημο.

Ο Νίκος Καζαντζάκης ήταν ταξιδευτής και στο βιβλίο του «Αναφορά στον Γκρέκο», που στηρίζεται και το σενάριο της ταινίας σας, αναφέρει τους τόπους που έχει επισκεφθεί, όχι μόνο αυτούς του ελλαδικού χώρου, αλλά και του εξωτερικού. Είναι άριστος γνώστης της ευρωπαϊκής τέχνης, θαυμάζει την λάμψη της, παράλληλα, όμως, αμφισβητεί το εσωτερικό της βάθος, ακριβώς, όπως συνέβαινε και με τον Κρητικό πρόγονο του, τον El Greco, που αμφισβητούσε έντονα τον Μιχαήλ Άγγελο. Στην περίοδο των κρίσεων και της αμφισβήτησης των ανθρώπινων δεδομένων, τι μπορεί να περιμένει ο Έλληνας, κύριε Σμαραγδή, από τα «αβαθή» νερά της ευρωπαϊκής κουλτούρας;

Η βάση της ευρωπαϊκής κουλτούρας είναι ο ελληνικός πολιτισμός. Αυτό, δηλαδή, που λένε και οι μεγάλοι διανοητές της Ευρώπης όπως ο Γκαίτε, ο Τσίλερ και άλλοι, ότι «όλοι κατά βάθος είμαστε Έλληνες». Οι Ευρωπαίοι, μετά την Αναγέννηση έφτιαξαν ένα κόσμο στηριζόμενο πάνω στο Ελληνικό πνεύμα με προσθήκες που το αλλοίωσαν εντέλει. Και έτσι μπήκε ο Ευρωπαϊκός πολιτισμός σε σκοτεινά μονοπάτια. Εμείς οι Έλληνες, τους τελευταίους καιρούς, δυστυχώς, διαβάζουμε τον εαυτό μας μέσω των Ευρωπαίων και αυτό δεν κάνει καθόλου καλό στον ψυχισμό μας. Ευτυχώς που υπάρχουν τα μεγάλα ελληνικά μεγέθη που συνομιλούν με τη μήτρα την ελληνική χωρίς τις ευρωπαϊκές προσεγγίσεις όπως είναι ο Καζαντζάκης βεβαίως, ο Ελύτης, ο Σεφέρης, ο Μακρυγιάννης, ο Βαγγέλης Παπαθανασίου, κ.α..

Σε ποια χρονική στιγμή της ζωή σας συναντηθήκατε με το λογοτεχνικό σύμπαν του Νίκου Καζαντζάκη και ποιο ήταν το σημείο ή το βιβλίο από το συνολικό έργο του, που σας εντυπωσίασε, ώστε να διαβαστεί από εσάς πάνω από μια φορά;
Από τα 11 μου χρόνια έως τα 16 χρόνια μου που έφυγα από την Κρήτη είχα διαβάσει όλα τα βιβλία που είχαν εκδοθεί μέχρι τότε του Καζαντζάκη. Το βιβλίο που διάβασα πλείστες φορές είναι βεβαίως, η «Αναφορά στο Γκρέκο» πάνω στο οποίο βασίστηκε και η ταινία.
Η φιλία του Νίκου Καζαντζάκη με τον επίσης σπουδαίο ποιητή Άγγελο Σικελιανό ήταν μνημειώδης, αλλά και ταραχώδης, όπου σχεδίαζαν, μάλιστα, στο Άγιο Όρος να δημιουργήσουν μια νέα θρησκεία με χριστιανικά και αρχαιοελληνικά ιδεώδη. Όταν συγκρούστηκαν ιδεολογικά, Καζαντζάκης και Σικελιανός σταμάτησαν να επικοινωνούν μεταξύ τους. Η απομάκρυνση στοίχησε πολύ στον Κρητικό λογοτέχνη. Ο Καζαντζάκης αποκαλούσε αυτό το φιλικό δίδυμο: «Δημογιώργης», από τον Άγιο Δημήτριο και τον Άγιο Γεώργιο, που στην χριστιανική θρησκεία αντικατέστησαν τους δίδυμους Διόσκουρους, Κάστωρ και Πολυδεύκη. Η Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών το 1947 πρότεινε μόνο τον Σικελιανό για το Νόμπελ και ο Καζαντζάκης θορυβημένος κινητοποιήθηκε γρήγορα να προτείνουν και εκείνον, ασχέτως εάν μετά ο εμπαθής και μετριότατος συγγραφέας και δημοσιογράφος Σπύρος Μελάς μαζί με τον τότε Έλληνα πρέσβη στην Στοκχόλμη, Πίνδαρο Ανδρουλή δρούσαν παρασκηνιακά εναντίον των δυο σπουδαίων λογοτεχνών. Η δική σας άποψη σε αυτό το άκρως μελανό σημείο για τα ελληνικά γράμματα ποια είναι;

Αυτά που έζησε ο Καζαντζάκης από το άθλιο αθηναϊκό κατεστημένο της εποχής του, από τη βαλτωμένη λογοτεχνική φατρία με επικεφαλής τον ασήμαντο Σπύρο Μελά, τα ζω και εγώ σήμερα από το αθηναϊκό άγριο κινηματογραφικό κατεστημένο, που προσπάθησε πρώτα να εμποδίσει να γίνει η ταινία και αφού τα καταφέραμε και έγινε, εξαπολύθηκαν να τη λασπώσουν για να εμποδίσουν τους θεατές να έρθουν σε επαφή με την «ψυχή» της. Άρα μπορώ να καταλάβω τι είναι αυτό που έζησε αυτός ο γίγαντας και το έζησε πολλαπλά από ότι το ζω εγώ, λόγω βεβαίως του μεγάλου μεγέθους. Όσο βεβαίως, για την θλιβερή αυτή παρασκηνιακή συμπεριφορά της λογοτεχνικής φατρίας, υπάρχει αυτό στην ταινία, δε θα μπορούσε άλλωστε να λείπει.
Ο σκηνοθέτης για να ασχοληθεί με την βιογραφία μιας επιφανούς προσωπικότητας σημαίνει, ότι είτε την θαυμάζει και στην ταινία του την αποθεώνει, είτε την φθονεί και την απομυθοποιεί. Εσείς, φυσικά, θαυμάζεται τα μάλα τον Κρητικό λογοτέχνη. Ο Καζαντζάκης στην αναφορά του στον Γκρέκο, γράφει, «Ας είναι καλά ο Θεοφονιάς ο Νίτσε, αυτός μου ‘δωσε το κουράγιο». Η σχέση σας με τον Θεό ποια είναι;
Ο Σωκράτης έλεγε “ό,τι λέω μου το υπαγορεύει ένα εσωτερικό μαντείο την προέλευση του οποίου αγνοώ”,εννοώντας” το Θεό. Ο μεγάλος επίσης Έλληνας ποιητής Οδυσσέας Ελύτης στην τελευταία του ποιητική συλλογή, Τα Ελεγεία της Οξώπορτας γράφει: «Λάμπει μέσα μου κείνο που αγνοώ. Ωστόσο λάμπει». Πιστεύω ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν μέσα τους Φως και τι άλλο μπορεί να είναι το Φως από Θεός ή όπως αλλιώς μπορεί να ονομαστεί.
Προσωπικά, θεωρώ, πως ο εκλιπών Στάθης Ψάλτης ήταν ηθοποιός υψηλών προδιαγραφών και στα πρώτα του βήματα είχε δώσει εκπληκτικά σημάδια ερμηνευτικής γραφής, ασχέτως εάν στην συνέχεια ακολούθησε τον δρόμο που γνωρίζουμε. Ο λόγος που επιλέξατε τον ηθοποιό για τον συγκεκριμένο ρόλο ποιος είναι;
Ακριβώς επειδή ήταν ένας πολύ μεγάλος ηθοποιός και το αποδεικνύει στην ταινία «Καζαντζάκης» με την ερμηνεία του.


Οι σημαντικές δυσκολίες που αντιμετωπίσατε στα γυρίσματα ποιες ήταν;
Τα γυρίσματα δεν είχαν καμία δυσκολία. Ξεκινώντας τα γυρίσματα από την Κρήτη βρήκαμε μια τεράστια ανοιχτή αγκαλιά από τους συμπατριώτες μου τους Κρητικούς. Με τους ηθοποιούς, το συνεργείο και τους συντελεστές ζήσαμε ένα υπέροχο ταξίδι γλυκύτητας και αγάπης. Το μόνο πρόβλημα που είχαμε το οποίο ήταν πραγματικό πρόβλημα ήταν να συγκεντρωθούν τα κεφάλαια για την ολοκλήρωση της παραγωγής. Ας σημειωθεί ότι η φατρία του ελληνικού κινηματογράφου έκανε ό,τι μπορούσε για να εμποδίσει την δημιουργία της, κλείνοντας τις επίσημες χρηματοδοτικές ροές. Ευτυχώς με την διαμεσολάβηση κάποιων ανθρώπων, οι οποίοι γνωρίζουν καλά τις ευρύτερες ραδιουργίες τους ξεμπλοκαρίστηκαν. Για να το ξεκαθαρίσουμε: Αυτή η φατρία είναι έξω και πέρα από την πολιτική. Θυμίζω ότι τη χώρα μας τη κηδεμόνευαν και συνεχίσουν να κηδεμονεύουν μικρές πανίσχυρες φατρίες, οι οποίες δε θα αφήσουν ποτέ όσο υπάρχουν, τη χώρα να αναπνεύσει. Μια τέτοια φατρία δεν σκότωσε και τον Καποδίστρια;
Όταν ολοκληρώνεται μια ταινία, εσείς τι λαμβάνετε από αυτήν;
Την αγάπη του κόσμου και αυτό είναι αρκετό.
Τι περιμένουμε από εσάς στην συνέχεια;
Η επόμενη ταινία που είναι στη διαδικασία του σεναρίου είναι ο «Καποδίστριας». Εάν η φατρία των τότε προυχόντων και της οικογένειας Μαυρομιχαλέων με τις πλάτες των Άγγλων και των Γάλλων δεν δολοφονούσαν τον Καποδίστρια, η χώρα δεν θα έφτανε ποτέ σε αυτή την κρίση που βρίσκεται τώρα. Αν είχε μείνει άλλα 5 χρόνια, η Ελλάδα θα είχε οργανώσει τη χώρα σε ένα κράτος σεβαστό και ανεξάρτητο όπως οργάνωσε ο Καποδίστριας την Ελβετία σε κράτος ισχυρό και ανεξάρτητο. Την Ελβετία την οργάνωσε σε σχέση με το χρήμα, την Ελλάδα θα την οργάνωνε σε σχέση με τον πολιτισμό και την παιδεία και την πρωτότυπη παραγωγή σκέψης που περισσεύει σ’ αυτόν τον τόπο, αλλά είναι σκόρπια και χάνεται… Αυτό δεν άρεσε στους τότε πανίσχυρους καπεταναίους που είχαν δικές του εσωτερικές μικρές επικράτειες και κυρίως δεν άρεσε στους ισχυρούς της Ευρώπης, γιατί ήθελαν την Ελλάδα αδύναμη, ανίσχυρη και εξαρτημένη από τους ξένους, άρα μια χώρα ανελεύθερη όπως είμαστε δυστυχώς ακόμα.
Ευχαριστούμε τα μέγιστα για την συζήτηση και δίνουμε τις καλύτερες ευχές μας για την επιτυχία της ταινίας «Καζαντζάκης».

_____________

Σάββατο, 25 Νοεμβρίου 2017

Ν. Καζαντζάκης :«Αναφορά στον Γκρέκο» του Γιάννη Σμαραγδή, Α' προβολή στο Σινέ Αλίκη από Πέμπτη 23/11/2017

Από Πέμπτη 23/11/2017 έως Τρίτη 28/11/2017 στις 21:00 στο Σινέ Αλίκη εντός του Πολιτιστικού Κέντρου Νέας Μάκρης 
Είναι η νέα ταινία του Γιάννη Σμαραγδή, το σενάριο της οποίας στηρίζεται πάνω στην μεγάλης λογοτεχνικής αξίας αυτοβιογραφίας του μεγάλου Έλληνα συγγραφέα «Αναφορά στον Γκρέκο».
Η ταινία στοχεύει να αναδείξει τη συναρπαστική προσωπικότητα του Νίκου Καζαντζάκη, καθώς και το μαγευτικό τοπίο της Ελλάδας μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε. Ο μεγάλος Κρητικός συγγραφέας έλεγε πως η ζωή του ορίζεται από τα ταξίδια του και τα όνειρά του. Αυτό είναι ακριβώς και ότι ο σκηνοθέτης σκοπεύει να επιτύχει με αυτήν την ταινία. Παρουσιάζει τα ταξίδια του στη Γερμανία, την Αυστρία, τη Ρωσία, τη Γαλλία και το όρος Σίνα και μέσα από αυτές τις εμπειρίες, να αναδείξει επίσης, τις φιλοσοφικές και μεταφυσικές αναζητήσεις του.
Τον κεντρικό χαρακτήρα Νίκο Καζαντζάκη υποδύεται με ιδιοφυή τρόπο ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος και η σπουδαία Μαρίνα Καλογήρου τη σύντροφό του Ελένη. Ο οκτάχρονος Αλέξανδρος Καμπαξής είναι ο Νίκος Καζαντζάκης σε μικρή ηλικία, ενώ ο Στέφανος Ληναίος υποδύεται τον συγγραφέα σε ώριμη ηλικία.
Ένα πλήθος εκλεκτών ηθοποιών πλαισιώνουν τους πρωταγωνιστές. Ο Αργύρης Ξάφης υποδύεται τον πατέρα του Καζαντζάκη και η Μαρία Σκουλά τη μητέρα του. Τον Άγγελο Σικελιανό ενσαρκώνει ο Νίκος Καρδώνης, την σύζυγό του Εύα η Αμαλία Αρσένη, την Ίτκα η Γιούλικα Σκαφιδά, τον Ζιλ Ντασέν ο Αλέξανδρος Κολλάτος, τη Μελίνα Μερκούρη η Ζέτα Δούκα, το Δρ. Χαϊλμάγιερ ο Adrian Frieling, στο ρόλο της «Καλής Μάγισσας» η Anthoula Katsimatides και στο ρόλο του Δρ. Στέκελ, μια εμφάνιση έκπληξη από τον Νίκο Μαρινάκο. Άλλοι άξιοι ηθοποιοί που παίρνουν μέρος στην ταινία είναι η Όλγα Δαμάνη και η Έρση Μαλικένζου, ο Πάνος Σκουρολιάκος, ο Τάκης Παπαματθαίου, συμμετέχει ο Λουδοβίκος των Ανωγείων ενώ το ρόλο του Γιώργη Ζορμπά ερμηνεύει εκπληκτικά ο Θοδωρής Αθερίδης, και βεβαίως, τον Ηγούμενο της Μονής Σινά υποδύεται σαν από «άλλο κόσμο» ο Στάθης Ψάλτης
Οι βασικοί συντελεστές της ταινίας είναι ο σκηνοθέτης/σεναριογράφος Γιάννης Σμαραγδής, οι παραγωγοί Ελένη Σμαραγδή και Αλέξανδρος Σμαραγδής, ο Γάλλος συμπαραγωγός Vincent Michaud, ο διευθυντής φωτογραφίας Άρις Σταύρου, ο μουσικοσυνθέτης Μίνως Μάτσας, ο ενδυματολόγος/σκηνογράφος Γιώργος Πάτσας, η μοντέζ Στέλλα Φιλιπποπούλου, ο ηχολήπτης Άρης Αθανασόπουλος.
Η ταινία είναι ένας φόρος τιμής στον Μεγάλο Απόντα Συγγραφέα ΝΙΚΟ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ, αλλά και στον πρόσφατα εκλιπόντα Στάθη Ψάλτη ο οποίος  έκανε μια ανεπανάληπτη ερμηνεία, αφήνοντας στην ταινία το τελευταίο καλλιτεχνικό του ίχνος, όπως ακριβώς έγινε και με τον Σπουδαίο ηθοποιό μας Σωτήρη Μουστάκα στην ταινία EL GRECO.

____________
http://zwanatolika.gr/home/latest-news/item/2015-kazantzakis-a-provoli-sto-sine-aliki-apo-pempti-23-11.html

Για τον μύθο του Ζορμπά



Ο Καζαντζάκης στη δεκαετία του ’20 που γράφει την «Ασκητική» και πραγματοποιεί τα ταξίδια του στη Σοβιετική Ενωση (από το 1925 ώς το 1929) συγκλονίζεται από το «πείραμα» της ρωσικής επανάστασης και έχει πειστεί ότι ο «νέος προλετάριος Θεός θα συντρίψει όλα τα φρικώδη, άτιμα πολιτικά, οικονομικά, ηθικά, πνευματικά είδωλα και θα κηρύξει μια νέα ελευθερία στον κόσμο».
Μια κατάθεση αυτοβιογραφικής συνόψισης των κοσμοθεωρητικών του ενδιαφερόντων και «οφειλών» δίδει ο Καζαντζάκης στην «Αναφορά στο Γκρέκο» (1956/7). Ετσι, εξομολογείται ότι «τέσσερα στάθηκαν τ’ αποφασιστικά σκαλοπάτια στο ανηφόρισμά» του.
Το «καθένα φέρνει ένα ιερό όνομα: Χριστός, Βούδας, Λένιν, Οδυσσέας». Ο Λένιν και στον επίλογο του βιβλίου εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις «μεγάλες Σειρήνες» που τον «μαύλισαν». Ομως στο κεφάλαιο που αφορά τον Ζορμπά, αυτόν δηλαδή που τον «έμαθε ν’ αγαπά τη ζωή και να μη φοβάται το θάνατο», ξεχωρίζει τον Ομηρο, τον Βούδα, τον Νίτσε και τον Μπερξόν.
Τι υπονοούσε μια τέτοια παράκαμψη του Λένιν; Ο «Βίος και η Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά» ολοκληρώθηκε στην Αίγινα το 1943, ενώ ένα μέρος του «Προλόγου» δημοσιεύτηκε ήδη στο περιοδικό «Κρητικές σελίδες» τον χειμώνα του 1936/1937. Επομένως, τόσο κατά την περίοδο της γερμανικής Κατοχής όσο και νωρίτερα, κατά την έναρξη της μεταξικής δικτατορίας, «ξεχωρίζει» αυτούς που «αφήκαν βαθύτερα τ’ αχνάρια τους στην ψυχή» του: Ομηρος, Μπερξόν, Νίτσε, Ζορμπάς.
Προφανώς δεν είναι μόνο η αγνόηση του Λένιν, αλλά προέχει η πρόταξη των υπολοίπων στη θεωρητική υποστάτωση του Ζορμπά που δημοσιεύεται αυτοτελώς το 1946. Οταν δηλαδή ο Καζαντζάκης ήταν αντιπρόεδρος του «Ελληνοσοβιετικού Συνδέσμου» και συνάμα επέμεινε ότι ο «μόνος δρόμος σωτηρίας για την Ελλάδα είναι η ένωση όλων των σοσιαλιστών» («Ελεύθερος», 25.6.1945).
Στον «ζορμπαδόκοσμο», χωρίς λοιπόν τη μνεία του Λένιν, μόνο μια φορά και στην αρχή μάλιστα του έργου, γίνεται λόγος για τον σχεδιασμό της «κομμούνας» ως «μιας καινούργιας συμβίωσης των ανθρώπων». Για να αποκρουστεί αμέσως ο «διανοούμενος» από τον Ζορμπά που «λοξοκοίταξε κοροϊδευτικά»: «Σοσιαλισμός και κοροφέξαλα». Υπάρχουν βέβαια και κάποια ακόμη σημεία, για παράδειγμα όσα «είδε κι έπαθε στη ρούσικη επανάσταση» ένας «φοβερός μπολσεβίκος». Αντίθετα, η θητεία στη σκέψη και την πράξη του Βούδα θα αργήσει να δηλωθεί ότι πήγε στα αζήτητα. Η «βουδική μπόρα» μόλις στο 21ο κεφάλαιο (ακολουθούν μόνο άλλα πέντε) του Ζορμπά αρχίζει να «διαλύεται».
Εκείνο όμως που παραμένει ισχυρό διαρθρωτικό νήμα σε όλο το έργο είναι η «διαλεκτική κυρίου και δούλου», δηλαδή η διαρκής απόπειρα ο ένας να παίξει τον ρόλο του άλλου, ως «δάσκαλος» και «μαθητής». Κι αν από την πλευρά του «καλαμαρά» το ζήτημα είναι πώς να «μετουσιώσει την ύλη και να την κάμει πνεύμα», από την πλευρά όμως του ειρωνευτή του «χαρτοπόντικα» η έκκληση προς το «αφεντικό» είναι αυτά που λέει «να τα χόρευε», μήπως και έτσι τα «καταλάβει».
Για να ακολουθήσει η παράκληση του «γραμματιζούμενου»: «Ελα Ζορμπά, μάθε με να χορεύω!». Γεγονός που συνοψίζεται σε «πείσμα και ανταρσία» που «πλατύνει την καρδιά» και «γαληνεύει το νου». Σε μια τέτοια «απροσδόκητη λύτρωση» ανακαλύπτεται στο «αγέλαστο κρανίο της Ανάγκης» η «λευτεριά να παίζει».
Θα μπορούσε κανείς να ανατρέξει στον Zorba the Greek (1964), ανατέμνοντας την ταινία ως «διασκευή» του μυθιστορήματος χωρίς όμως να εγκλωβιστεί στο σχήμα ενός νεοελληνικού «προτύπου» και στο «χθόνιο» μοτίβο του Διονύσου που το ζωογονεί. Γιατί αδυνατώ να παραβλέψω την επιρροή που ασκεί ακόμη –σε Ελληνες και ιδίως σε ξένους– ο καζαντζακικός Ζορμπάς, με τον απόγονο του Διονύσου να αναλώνεται χορευτικά στον γιαλό.
Και όμως ο αρχαίος θεός, που σταδιοδρόμησε στην ευρύτερη λεκάνη της Μεσογείου, όταν εγκαταστάθηκε στο αρχαίο ελληνικό άστυ παρέμεινε ενεργός στη φαντασιακή κοινότητα των καταπιεσμένων, δηλαδή των γυναικών και των δούλων. Οπως έγραφε ένας πρόωρα χαμένος δάσκαλός μας, ο Σπύρος Κυριαζόπουλος («Η πολιτική θρησκεία της Ελλάδος», Ιωάννινα 1970, 40), ο «μαινόμενος» θεός δίδασκε την «απόδρασιν εκ των συνθηκών της ζωής διά του χορού και της μέθης εις τους υφισταμένους την ωμότητα των κυριάρχων». Είναι ο «μέλας» που αντιμάχεται τον «ξανθόν Απόλλωνα» των «προνομιούχων τάξεων»...
Προς αυτήν την κατεύθυνση –με την καταγραφή της «δαιμονικιάς ανταρσίας του ανθρώπου»– έχουμε τη δυνατότητα να κινηθούμε με τη θεατρική παράσταση «Αλέξης Ζορμπάς» και με τον Γρηγόρη Βαλτινό να υποδύεται εξαίσια τον «μαθητή» και «δάσκαλο» του Καζαντζάκη. Οσο για τον τίτλο του παρόντος κειμένου, προέρχεται από την «Αναφορά στο Γκρέκο», όταν συγγραφέας και «ρυθμός καινούργιος» έγιναν «καταχτητές κι οι δυο και καταχτημένοι». Μόνο που για τον συγγραφέα ο Ζορμπάς δεν έγινε «επιταχτικό πρότυπο ζωής» - απλώς έγινε «φιλολογικό» για να «μουντζαλώσει κάμποσες κόλλες χαρτί»...
* ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων

Παρασκευή, 25 Αυγούστου 2017

Η "Ασκητική" του Ν.Καζαντζάκη στο Φρούριο Καβάλας από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος

  ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - ΠΑΙΔΕΙΑ  




Το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος παρουσιάζει την «Ασκητική» (Salvatores dei) του Νίκου Καζαντζάκη, σε σκηνοθεσία Aνδρέα Κουτσουρέλη που συνεχίζει τον επιτυχημένο κύκλο παραστάσεων σήμερα Παρασκευή 25 Αυγούστου, στις 21.00 στο Φρούριο Καβάλας.
Πρόκειται για μια θεατροποιημένη εκδοχή του γνωστού έργου του Νίκου Καζαντζάκη, ενός συμπυκνωμένου κειμένου που εκφράζει τη μεταφυσική πίστη του μεγάλου Κρητικού συγγραφέα. Ο ίδιος υποστήριζε ότι η «Ασκητική» είναι μια Κραυγή και όλο το έργο του ένα σχόλιο που μεταφέρει την αγωνία του ξεπεράσει τα σύνορα του νου, τα φαινόμενα και να λύσει το μυστήριο της ύπαρξης.

Συντελεστές:
Σκηνοθετική επιμέλεια: Ανδρέας Κουτσουρέλης
Επιμέλεια σκηνογραφίας-κοστουμιών: Μαρία Μυλωνά
Βοηθός σκηνοθέτη: Στάθης Βούτος
Οργάνωση παραγωγής: Δημοσθένης Πάνος
Παίζουν οι ηθοποιοί: Στάθης Βούτος, Ανδρέας Κουτσουρέλης, Νίκος Νικολάου, Δημήτρης Παλαιοχωρίτης, Κώστας Ίτσιος, Τάσος Ροδοβίτης

Τιμές εισιτηρίων:Γενική είσοδος: 10 ευρώ
ΠΡΟΠΩΛΗΣΗ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ
ΚΑΒΑΛΑ:
- ΚΕΝΤΡΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΕΠΙΣΚΕΠΤΩΝ (ΠΡΩΗΝ ΕΟΤ)
- ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ, ΤΗΛ. 2510 620566
ΚΡΗΝΙΔΕΣ:
- CAFE ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ
- ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΦΙΛΙΠΠΩΝ, 2510 516090
VIVA.GR | 11876 | Tickethour | SEVEN SPOTS | ΓΕΡΜΑΝΟΣ | OTESHOPS | MEDIA MARKT
ΙΣΧΥΟΥΝ ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ Ο.Γ.Α.


__________
Παρασκευή 25 Αυγούστου 2017, / Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ: "Ε κακομοίρη άνθρωπε, μπορείς να μετακινήσεις βουνά....

Ο Νίκος Καζαντζάκης είπε.....